كوپرنيكوس
مهمترين حادثه نجومي رونسانس انتشار كتاب كوپرنيك است در سال 1543 به نام در گردش افلاك آسماني . انتشار اين كتاب بدون شك يكي از حوادث بسيار مهم تاريخ علم به شمار ميرود . و اين را نيز بايد گفت كه كوپرنيك و كار او بي مقدمه نبود . 18 قرن پيش از وي سايه اي از نظريه ي وي نزد دو تن از علماي يونان ديده ميشود يكي هراكلئيدس از مردم پونتوس و ديگري اويسطرخوس از مردم ساموس ، ولي نظريه ها و پيشگويي هاي ايشان به واسطه ي يونانيان ديگر ، هيپارخوس از مردم نيكايا و بطليموس از اعتبار افتاد . چه نظريه هاي اين دو نفر بر پايه هاي رياضي محكمتري تكيه داشت . نظريه ي بطليموس در باره ي جهان كه زمين را مركز تصور ميكرد نظريه ي رسمي عمومي از سال 150 تا 1543 بود . چون منجمان متعدد و مخصوصا" منجمان جهان اسلامي رصد هاي خود را مكرر و بهتر كردند و جداول زيج صحيحتري فراهم آوردند . اختلاف ميان آنچه با مشاهده و رصد ستارگان ديده ميشد و آنچه از راه محاسبه بدست مي آمد روز به روز زيادتر ميشد . واضح شده بود كه نجوم بطليموس نيازمند اصلاحي است . كم كم به اين فكر افتادند كه فلك هاي ممثل و فلك هاي خارج مركزي كه بطليموس روي كار آورده بود بايد جاي خود را به افلاك متحد المركز بدهد كه ارسطو به آنها عقيده داشت . در طول قرون وسطي و بخصوص در قرن دوازدهم و پس ازآن ، مبارزه ي مداومي ميان طرفداران نظريه ي بطليموس و طرفداران نظريه ي ارسطو در كار بود . افكار جديد در باره ي جهان شناسي بوسيله ي فيلسوفان طرح و تقويت ميشد مثلا" نيكولا از مردم كوزا يا كوسانوس يكي از كساني بود كه ميكوشيد تا ميان دو نظريه سازش ايجاد كند . زمين نمي تواند مركز عالم باشد از آن جهت كه جهان نامحدود است و نامحدود مركزي ندارد . زمين ستاره اي است و از همان ماده ساخته شده كه سايرستارگان از آن ساخته شده اند ، بعضي ادعا كرده اند كه كوسانوس پيشتاز كوپرنيك بوده است . خوشبختانه وي محتاط تر از برونو و كليسا در آنزمان پر حوصله تر از زمانهاي بعد بود . ظاهرا" لئوناردو داوينچي نيز افكاري از اين قبيل در سر مي پرورده ، ولي بندرت آنها را در آثار خود مي آورده است ممكن است كوپرنيك از انديشه هاي داوينچي اصلا" بي خبر مانده باشد . شايد از افكار كوسانوس مطلع بوده ولي مهمترين منبع اطلاع وي آثار نوشته ي يونان قديم و رصدهايي است كه خود وي يا ساير منجمان معاصر با وي انجام داده اند .
كتاب شش بال علم
جرج سارتون
صفحه 82