اختراع ساعت های آونگ دار

ساعتهاي فلزي و مكانيكي با آنكه اول كارشان بود ولي براي رفع احتياجات ساده روزانه كفايت ميكرد . چون كاركردن آنها نتيجه ي افتادن وزنه اي بو د ، لازم مي آمد كه ساعت هميشه در وضع ثابتي قرار گرفته باشد . روزي كه توانستند فنر را به جاي وزنه در ساعت به كار برند و نيروي محرك دستگاه را از آن بگيرند ، ساختن ساعتهاي قابل حمل و نقل ديواري و جيبي و مچي و نظاير ان امكان پذير شد . اختراع نخستين ساعتهاي سنگين و درشت منسوب است به ساعت سازي از مردم نورمبرگ به نام پتر هنلاين حدود 1505 ، چون ساعتهاي او به شكل كره يا تخم مرغ بود به آنها لقب تخم مرغهاي نورمبرگ داده بودند . اختراع آونگ به وسيله ي لئوناردو داوينچي و تكامل ان در ايتاليا در قرن شانزدهم پيشرفتي بود ولي تا زماني كه قوانين نظري و عمل اونگ به وسيله ي گاليله و مخصوصا" هونيكس استقرار نيافت  ، از بكار بردن اونگ در ساعت فايده  عملي بدست نيامد .

                                                                                                                                                

                                                                                          كتاب شش بال علم

                                                                                                جرج سارتون  

                                                                                                  صفحه 115

تاریخ مثلثات

مثلثات در يك رشته كتابهاي عربي بر پايه اطلاعات يوناني و هندي بنا شده بود كه عاليترين آنها كتاب شكل القطاع تاليف خواجه نصيرالدين طوسي است . چون كتاب وي دير نوشته شده بود فرصت آن نبود كه بدست مردم مغرب زمين بيفتد و اينان نيز مانند خود وي بر روي پايه هاي قديمي شروع به كار كرده بودند . از لحاظ مغرب زمين بايد گفت كه مثلثات يوناني و عربي به صورت عبري توسط لوي بن گرسون حدود سال 1321 و به صورت لاتيني توسط ريشارد والينگفورد ادامه يافته است . كتاب لويي توسط پتر اسكندراني در سال 1342 ترجمه شد و اثري كه پس از اين نام ميبريم از كتاب او مايه گرفته است . مثلثات را گئورك فون پوير باخ اتريشي پيش برد و زحمات وي با انتشار كتاب پنج مكالمه ي جامع مثلثات تاليف رگيو مونتانوس كه نيم قرن پس از مرگ وي انتشار يافت به ثمر رسيد . از لحاظ مقاصد عملي مي توان گفت كه كتاب سال 1533 رگيو مونتانوس شالوده ي مثلثات جديد بوده است .

 

                                                                                                                                                                                            كتاب شش بال علم

                                                                                              جرج سارتون  

                                                                                                صفحه43

پنج گفتار در باب حكومت

نام كتاب :پنج گفتار در باب حكومت           نويسنده : صادق زيبا كلام              ناشر : روزنه

قيمت : 25000 ريال                              تعداد صفحه : 177                     چاپ دوم : 1399

 

اين كتاب در حوزه ي علوم سياسي است و در باب پنج تن از بزرگاني است كه در باره ي حكومت و حاكم مطلوب نظريه اي داشته و نوشته اند و در جهان انديشه ورزي مطرح ميباشند . افلاطون فيلسوف يوناني متولد 348 قبل از ميلاد ، توماس هابز فيلسوف سياسي انگليسي متولد 1588 ميلادي ، جان لاك فيلسوف انگليسي متولد 1632 ميلادي ، جان استوارت ميل فيلسوف انگليسي متولد 1806 ميلادي و كارل ماركس فيلسوف آلماني متولد 1818 ميلادي ، پنج تني هستند كه نويسنده انتخاب كرده و شرح اجمالي از نظريات آنها را در فصولي جداگانه مورد بررسي قرار داده است .

فصل اول را به افلاطون اختصاص داده است . افلاطون معتقد بود كه حكومت مطلوب حكومتي است كه جامعه را از هرج و مرج نجات دهد و حاكم مطلوب از نظر او فيلسوف شاه است ، نخبه ترين فرد جامعه كه پس از طي مراحل دشواري به حكومت ميرسد .

فصل دوم مروري بر انديشه ي توماس هابز است . هابز توقع و انتظار زيادي از حكومت ندارد جز آنكه حكومت بتواند ثبات و امنيت را در سايه ي زور و اعمال قدرت ايجاد كند . انديشه ي هابز ياد آور عقيده ي برخي متفكران اسلامي در قرون وسطي است كه شصت سال زندگي زير سايه ي ظلم و جور را بهتر از يك روز زندگي بدون حكومت ميدانستند .

فصل سوم به جان لاك كه از نظر نويسنده ا غراق نيست اگر او را معماردموكراسي مدرن بدانيم ، اختصاص يافته است . از نظر لاك همه ي انسانها برابر آفريده شده اند . همه ي آنها از حق حيات ، آزادي و خوشبختي برخوردارند و همه ي انسانها در انتخاب مذهب آزادند . همه ي آنها در پيشگاه قانون برا برند .

فصل چهارم به بررسي نظريات جان استوارت ميل بريتانيايي پرداخته است . ميل اشكالات نظريه ي هابز و لاك را كامل كرده و مدل حكومت ليبرال دموكراسي را به زيباترين وجهي رقم زده است . او بيشترين توجهش را به فرد و جايگاه فرد در نظام حكومتي معطوف داشته است . به باور ميل جامعه و عقلا ، حكما و حكومت منتخب اكثريت هيچيك مجاز نيستند به هيچ بهانه اي فرد را وادار به عقيده يا فعلي كنند كه خلاف تمايلات اوست .

فصل پنجم به بررسي نظريات كارل ماركس در خصوص ماترياليسم تاريخي و بحث زير بنا و روبنا اختصاص دارد اگر چه به نظر نويسنده ماركس مدل مطلوبي از حكومت ارائه نكرده اما ديكتاتوري پرولتاريا حكومت دلخواه اوست كه به كمونيسم ختم خواهد شد .

 

فراز و فرود جنبش كردي

نام كتاب : فراز و فرود جنبش كردي        نويسنده : حميد رضا جلائي پور        ناشر : لوح فكر

چاپ : اول                                  قيمت : 25000 ريال                            تعداد صفحه : 235

 

اين كتاب شامل سه فصل و يك نتيجه گيري و بخشي به نام پيوستهاست .

 فصل اول بحثي تئوريك و نظري در باب ناسيوناليسم كه پس از بررسي ، جهت گيري ناسيوناليسم ايراني را نشان ميدهد .

در فصل دوم به پيشينه ي ناسيوناليسم كردي پرداخته كه به باور ايشان از دوره ي صفويه آغاز و سپس به موضوع كردها بعد از جنگ جهاني اول پرداخته و وضعيت كردهاي عراق و تركيه و ايران را به طور جداگانه موشكافي ميكند . در اينجا نويسنده اعتقاد دارد و از قول ديگران ياد آوري مينمايد كه علت شكست صفويه در جنگ چالدران عدم موفقيت شاه اسماعيل در جلب نظر كردها به سوي خود بوده است ، او نتوانسته بود كردها را در نقاط مرتفع شرق چالدران مستقر كند و بدون حمايت كردها افرادش در دشت چالدران نتوانستند مقاومت كنند و از نيكيتين نقل ميكند كه در جنگ چالدران روساي 25 عشيره كرد به عثمانيان پيوستند .

نويسنده در فصل سوم به خيزش كردي اشاره ميكند و اينكه چرا اين خيزش در مناطق كردنشين ظهور كرد ؟  ولي در ديگر مناطق ايران بروز نكرده است در حاليكه استعداد و زمينه ي اين امر بوده است ؟ ايشان اعتقاد دارد كه سه عامل باعث ايجاد اين خيزش شده است .

عامل  اول  : سقوط دولت مركزي

عامل دوم : ايجاد دو تشكل سياسي حزب دموكرات كردستان و كومه له

عامل سوم : ظهور همبستگي كردي

در همين فصل ايشان بررسي ميكند كه چرا جنبش كردي به جنبش چريكي بدل ميشود و تداوم نمي يابد ؟ و در جواب اين سوال اساسي چهار عامل را نام برده و به تشريح آنها مي پردازد .

عامل اول     : تاكتيك حمله ي چريكي حزب دموكرات و كو مه له

عامل دوم   :جغرافياي مناسب براي عمليات چريكي

عامل سوم  :موقعيت برون مرزي كردستان است زيرا اين عامل به استقرار پايگاه دو گروه در خاك عراق كمك ميكند .

عامل چهارم :سياست ويژه امنيتي جمهوري اسلامي بود ، اين سياست به گونه اي بود كه پيشمرگهاي حزب دموكرات و كومه له مي توانستند با صرف هزينه هاي انساني و مادي كمتر ، دست به عمليات چريكي عليه نيروهاي امنيتي جمهوري اسلامي بزنند و بدين ترتيب جنبش چريكي را عليه حكومت تداوم بخشند . خواندن كتاب براي دوستاني كه به امور تاريخي كردستان اهميت ميدهند و اينكه نظر يكي از مسئولين اسبق در كردستان چه بوده است جالب خواهد بود .

هاشمي بدون روتوش

   نام كتاب : هاشمي بدون روتوش            نويسنده : صادق زيبا كلام               ناشر : روز

                              قيمت : 80000 ريال                            تعداد صفحه : 315

 

اين كتاب حاوي يك گفتگوي جانانه و بدون رودرواسي و بسيار خواندني از زيبا كلام با هاشمي است . گفتگويي كه هيچ سنخيتي با گفتگو هاي معمولي ندارد و اي بسا كه بهتر است نامش را مناظره بگذاريم تا گفتگو ، چراكه سوالات و چالش هايي كه نويسنده مطرح ميكند فراتر از يك مصاحبه يا يك گفتگوي عادي است . كتاب حاوي يازده جلسه ي گفتگو است كه اولين جلسه به تاريخ 22 اسفند ماه 1379 و آخرين گفتگو در مورخه 17 آبانماه سال 1383 به پايان رسيده است و معلوم است كه اشتغالات بسيار هاشمي و شايد نويسنده گفتگو ها را طولاني نموده است . كتاب با مقدمه اي از نويسنده شروع ميشود و داستان نحوه ي شكل گيري كتاب به تفصيل بيان ميگردد . ايشان توضيح ميدهد كه سوالات زيادي در جامعه مطرح است و بخصوص در ذهن نسل جوان و كسي حاضر به پاسخگويي رك و پوست كنده نيست به همين دليل اين دغدغه ها را با هاشمي مطرح كرده و تقاضاي ملاقات ميكنند و دفتر ايشان ميگويند كه سوالات را بنويسيد حاجي آقا پاسخ ميدهند و زيبا كلام مخالفت ميكند و خواهان ملاقات حضوري و طرح سوال به صورت رودررو است كه نهايتا" پذيرفته شده و كار آغاز ميگردد .

سوالات جالبي مطرح ميگردد كه البته جوابهاي هاشمي اگر چه مثل هميشه كوتاه و موجز و خيلي قانع كننده نيست اما طرح اين سوالات بدينگونه ي بي باكانه از يكي از ستونهاي اصلي نظام و مرد دوم حاكميت در سالهاي حساس گذشته ، به خودي خودجذاب و كتاب را خواندني نمود ه است . اگر چه كتاب در تيراژ زيادي چاپ نشده و كسان بسياري اين كتاب را نمي بينند اما همين هم جالب است و خواندني و براي آنانكه دوست دارند وقايع انقلاب را بهتر درك كنند خواندن اين مصاحبه ها ضرورت دارد . سوالها با سوابق و زندگي خود هاشمي شروع ميگردد و او در باره ي نحوه زندگي و مبارزاتش توضيحاتي ميدهد سپس به اشغال سفارت امريكا ميرسد و علت استمرار اين اشغال كه يكي از مهمترين بخش هاي كتاب است . انگاه به نقش روحانيون در حكومت و سياست ميرسد و سوالها در اينجا گزنده تر ميشود و البته هاشمي اعتقاد ديگري دارد . مهمترين سوال به جنگ بر ميگردد و اين شايعه كه هاشمي باعث شد جنگ ادامه يابد و امام با استمرار جنگ مخالف بود و جوابهاي هاشمي كه با تاييد زيبا كلام هم همراه است دال بر اين است كه درست برعكس ، اين او بوده كه جنگ را به پايان رسانده است  و اين موضوعي كه زيبا كلام هم اقرار داشت و ياد آوري ميكند ، در زماني كه در دانشكده ي دافوس به تدريس اشتغال داشته ، سرداران سپاه اعتقاد داشته اند كه هاشمي مقصر اتمام جنگ بوده است . از ديد حقير كتابي خواندني است و توصيه ميكنم آنرا بخوانيد .

 

تقويم يوليوسي

 

پذيرفتن تقويم جديدي به سال 1582 يعني همان كه امروز متداول است حادثه ي مهمي بود . گو اينكه نتوان آنرا به عنوان نقطه تحولي در خط سير رياضي بشمار آورد . اشكال ساختن يك گاه شماري از جهت آن است كه ناچار بايد سه واحد زماني ، يعني روز و ماه و سال را كه قدر مشتركي با يكديگر ندارند با هم تركيب و تاليف كنند . براي آنكه اين كار صورت پذيرد بايد قرارداد سازشي بگذارند . اشكال كار با افزودن عامل چهارم يعني هفته كه قدر مشتركي با ماه و سال ندارد بيشتر ميشد . هفته كه ميراث دينهاي ستاره پرستي قديم است مقارن مسيح يا كمي پيش از آن در زندگي مردم راه يافت . تا آنجا كه به علم نجوم مربوط ميشود ، اين واحد مقياس هفت روزه ي زمان چيز من در آوردي است ولي از لحاظ كارهاي زندگي وسيله ي بسيار خوبي است و بسياري از اديان آداب خاصي مطابق ترتيب هفته دارند . گاه شمار يوليوسي در سال 45 قبل از ميلاد بر اين پايه كه سال 25/365 شبانه روز باشد به امر يوليوس قيصر روم ترتيب داده شد .هر چهار سال لازم بود كه يك روز بر 365 روز سال اسمي افزوده شود تا گاه شماري با فصول هماهنگ بماند .

                                                                                                                                              

                                                                                                كتاب شش بال علم

                                                                                                    جرج سارتون  

                                                                                                     صفحه 102

ژرمینال

نام كتاب : ژرمينال                     نويسنده : اميل زولا                    ناشر : انتشارات نيلوفر

چاپ : پنجم : 1388                      قيمت :97000 ريال                    تعداد صفحه : 552

 

اين كتاب در سالي كه ويكتور هوگو از دنيا رفت يعني 1885 توسط زولا به رشته ي تحرير در آمده است . اين اثر بينوايان زولاست كه بزرگترين و زيباترين اثر نويسنده ي فرانسوي است . موضوع داستان شروع فرانسه ي مدرن و صنعتي است و سرنوشت انسانهايي كه در فلاكت و فقر استخوان سوز دست و پا ميزنند .اتي ين مردي كه با انديشه هاي سوسياليستي و انقلابي آشناست ، از شهر و ديارخود بيرون و به شهري وارد ميشود كه مركز معادن ذغال سنگ فرانسه است و تعداد زيادي معادن ذغال سنگ در آن يافت ميشود . در بدو ورود او را به خاطر از دست دادن كارگر قبلي به استخدام در ميآورند و او اولين تجربه حضور در دخمه هاي زير زميني به عمق چند صد متر را تجربه ميكند . در اولي حضورش با خانواده ماهو و پسرانش و دخترش كاترين آشنا ميشود و اين آشنايي منجر به نقل مكان از مهمانخانه به خانه ي انها ميشود كه هم صاحبخانه اجاره اي دريافت كند و هم اتي ين مكان مناسبتري براي سكونت بيابد . اين غريبه خيلي زود بين كارگران معروف ميشود و البته دلبستگي به كاترين پيدا كرده است . اگر چه كاترين خاطر خواه دارد و بالاخره با مردش رابطه ي عاشقانه پيدا كرده و خانه ي پدري را ترك ميكند اما او هيچگاه نتوانست خاطره ي اين دختر زيبا را از دل بيرون كند . تبليغات او در بين كارگران و ايجاد يك صندوق حمايت از آنها كار را به جايي ميرساند كه به منظور دستيابي به امكانات بهتر اعتصاب كنند . آنها بخش عظيمي از معادن را به اعتصاب ميكشانند و حتي چندي بعد بعضي را بوسيله ي خرابكاري ويران ميكنند . با شروع جنگ كه از توان خيلي ها بيرون است فقر وفلاكت قبلي شدت و حدت بيشتري مييابد كه در نهايت منجر به درگيري و كشته شدن تعدادي از كارگران ميگردد و با شروع دوباره ي كار و شكست اعتصاب زندگي سگي از نو شروع ميشود ولي اينبار با خرابكاري يكي از دوستان اتي ين اتفاق عجيبي مي افتد كه به مرگ كاترين منتهي ميشود . اين كتاب خواندني است و من بايد آن را در دهه ي60 ميخواندم ولي براي كساني كه رمان دوست دارند خواندنش با ترجمه ي زيباي سروش حبيبي جذاب خواهد بود .