سیروان

آثاري كه در خصوص ايران عصر قاجار به رشته ي تحرير در آمده اند يكي پس از ديگري تكرار كرده اند كه شاهان قاجار مشتي مردمان خائن ، متكبر ، بي اطلاع ، وطن فروش ، بي لياقت ، شهوتران و بي رحم بوده اند . اما هيچ كدام آنان اين سوال را مطرح نكرده اند كه اين پادشاهان بي لياقت ، نا آگاه و شهوتران چگونه توانستند قريب به 140 سال حكومت كنند ؟ يك پادشاه نالايق يا رهبري بي اطلاع ممكن است بتواند چند ماه و حد اكثر چند سال حكومت كند اما اگر همچون فتحعليشاه ، توانست نزديك به چهل سال حكومت كند آيا هنوز هم ميتوان او را فردي نالايق ، بي اراده و سست عنصر دانست ؟ اگر پاسخ ما به اين سوال مثبت باشد و همچنان معتقد باشيم كه فتحعليشاه رهبري بي لياقت بوده است  ( چنانكه نسل اندر نسل مورخين ما چنين باوري داشته اند ) در آن صورت منطقا" ، يا مردمي كه اين پادشاه بي لياقت بر آنان حكومت مي كرد همچون رهبرشان بي لياقت بوده اند و يا آنكه ايران خالي از سكنه بوده و كسي در آن زندگي نميكرده است . بنا بر اين يك پادشاه نالايق توانسته است به راحتي چهل سال حكومت نمايد . مي دانيم كه هر دوي اين استنتاجها غلط است نه همه ي مردم كه در عصر فتحعليشاه مي زيستند بي لياقت بودند و نه اينكه كشور ايران خالي از سكنه بود . پس در اين صورت چگونه مي توان يكصد و چهل سال حكومت يك مشت نالايق را تبيين نمود ؟ آيا پاسخ غير از اين است كه سوال و پيش فرض آن غلط هستند ؟ به اين معنا كه مسئله ي بي لياقتي كه ما آن را تاكنون به عنوان يك اصل مسلم تاريخي گرفته ايم  ، معلوم نيست كه اساسا" تا چه ميزان صحت و واقعيت داشته باشد . مشابه اين پرسش را در خصوص رجال عصر قاجار نيز مي توان مطرح كرد . اين طرز تلقي جا افتاده كه رجال قاجار مشتي جماعت وابسته، ضعيف النفس و سرسپرده بوده اند چقدر صحت دارد؟ اينكه سرنخ بسياري از آنان و بسياري از تحولات عصر قاجار در دست تشكيلاتي به نام فراماسون بوده چقدر درست است ؟

                                                                                                 كتاب سنت و مدرنيته

                                                                                                      صادق زيبا كلام

                                                                                                          صفحه 20